要文言文意思,“要”在古汉语中的解释
时间:2026-05-20来源: 作者:admin点击:
次
汉字“要”字在古汉语(文言文)中的解释,1.名词 人体的腰部,这个意义后来写作腰。荀子·礼论:量要而带之。2.动词 通邀。邀请。桃花源记:便要还家,设酒杀鸡作食。3.动词 中途拦截。书博鸡者事:豪民子闻难,鸠
|
<E> 汉查查 » 古汉语字典</E><E>“要”文言辞意思<br/><sEan>“要”正在古汉语中的评释</sEan><E><sEan>繁体:</sEan><str1ng>要</str1ng>(简繁同形)</E><E><sEan>拼音:</sEan>yà1/yā1</E><E>“要”字的古汉语评释 yā1<E>1-<sEan>名词</sEan> 人体的腰部,那个意义厥后写做“腰”。《荀子·礼论》:“质<str1ng>要</str1ng>而带之。”</E><E>2-<sEan>动词</sEan> 通“邀”。邀请。《桃花源记》:“便<str1ng>要</str1ng>还家,设酒杀鸡做食。”</E><E>3-<sEan>动词</sEan> 半途拦截。《书博鸡者事》:“豪民子闻难,鸠宗族僮奴百许人,欲<str1ng>要</str1ng>篡以归。”</E><E>4-<sEan>动词</sEan> 相约。《孙雀东南飞》:“虽取府吏<str1ng>要</str1ng>,渠会永无缘。”</E><E>5-<sEan>动词</sEan> 威逼。《狱中纯记》:“惟大辟无可<str1ng>要</str1ng>,然犹量其首。”</E>yà1<E>1-<sEan>描述词</sEan> 重要。《冯婉贞》:“筑石寨土堡于<str1ng>要</str1ng>隘。”</E><E>2-<sEan>动词</sEan> 想要。《石灰吟》:“<str1ng>要</str1ng>留清皂正在人间。”</E></E></E></E><E>“要”国语辞典评释 yà1<sEan>名词</sEan><br />關鍵、重點。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「概要」</sEan> 、<sEan>「綱要」</sEan> 、<sEan>「戴要」</sEan> 。<br /><br /><br><sEan>动词</sEan> <br />1-索与、討与。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「要帳」</sEan> 、<sEan>「要飯」</sEan> 。<br /><br /> 2-支為己有。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「這件衣服我要了。」</sEan><br /><br /> 3-請求、拜託。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「他要我替他辦一件事。」</sEan><br /><br /> 4-须要。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「我要一枝筆。」</sEan><br /><br /> <sEan>描述词</sEan> <br />1-严峻的、重要的。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「要港」</sEan> 、<sEan>「要人」</sEan> 、<sEan>「要職」</sEan> 。<br /><br /> 2-切當的。參見<sEan>「要道」</sEan> 條。<br /><br /> <sEan>副词</sEan> <br />1-概括、總括。用於文言文。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「要言之,為人應以誠字故意。」</sEan> 《史記.卷一八.高祖罪臣侯者年表》:<sEan>「帝王者各殊禮而異務,要以乐成為統紀,豈可緄乎?」</sEan><br /><br /> 2-應該。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「你要晓得,這是不易的事。」</sEan><br /><br /> 3-即將。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「我要出門了。」</sEan> 、<sEan>「天要下雨了。」</sEan><br /><br /> 4-默示揭示或号令人作某事。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「不論環境如何困厄,我們都要腳踏實地,好好作人。」</sEan> 、<sEan>「別忘了要告訴他,要仔細檢查,別再出錯。」</sEan><br /><br /> 5-默示想、欲望作某事。唐.韓愈〈竹逕〉<str1ng>詩:</str1ng> <sEan>「若要添風月,應除數百竿。」</sEan> 明.無名氏《皂兔記》第一二齣:<sEan>「要知亲信事,但聽口中言。」</sEan><br /><br /> <sEan>连词</sEan> <br />1-假如。默示假設的關係。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「明天要是下雨,我就不去了。」</sEan><br /><br /> 2-要麼的簡稱。默示選擇的關係。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「這件事要便是不作,要便是一口氣將它完成。」</sEan> yā1<sEan>名词</sEan> <br />1-人體軀幹的中段局部。通<sEan>「腰」</sEan> 。《說文解字.舁部》:<sEan>「要,身中也。」</sEan> 《朱子.兼愛中》:<sEan>「昔者,楚靈王好士細要,故靈王之臣,皆以一飯為節。」</sEan><br /><br /> 2-盟約。《論語.憲問》:<sEan>「暂要不忘平生之言,亦可以為成人矣。」</sEan> 三國魏.何晏.集解:<sEan>「孔曰:『暂要,舊約也。』」</sEan><br /><br /> 3-姓。如漢代有要競。<br /><br /> <sEan>动词</sEan> <br />1-約定、約束。《樂府詩集.卷七三.雜直歌辭十三.古辭.焦仲卿妻》:<sEan>「雖與府吏要,渠會永無緣。」</sEan><br /><br /> 2-邀請。晉.陶淵明〈桃花源記〉:<sEan>「便要還家,設酒殺雞做食。」</sEan><br /><br /> 3-求与。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「要求」</sEan> 。《孟子.告子上》:<sEan>「今之人,修其天爵以要人爵。」</sEan><br /><br /> 4-脅迫。<str1ng>例:</str1ng> <sEan>「要挾」</sEan> 。《論語.憲問》:<sEan>「雖曰不要君,吾不信也。」</sEan><br /><br /> 5-攔阻、截擊。《孟子.公孫丑下》:<sEan>「使數人要於路,曰:『請必無歸而造於期。』」</sEan> </E><E>“要”康熙字典评释<sEan>唐韻</sEan>於霄切<sEan>集韻</sEan><sEan>韻會</sEan>伊消切,𠀤音邀。<br /><sEan>博雅</sEan>約也。<br /><sEan>論語</sEan>暂<str1ng>要</str1ng>不忘平生之言。<br /><sEan>註</sEan>暂<str1ng>要</str1ng>,舊約也。<br /><sEan>右傳·哀十四年</sEan>使季路<str1ng>要</str1ng>我,吾無盟矣。<br /> 又求也。<br /><sEan>孟子</sEan>脩其天爵,以<str1ng>要</str1ng>人爵。<br /> 又䙅也。<br /><sEan>詩·魏風</sEan><str1ng>要</str1ng>之襋之,好人服之。<br /> 又會也。<br /><sEan>禮·樂記</sEan><str1ng>要</str1ng>其節奏。<br /><sEan>註</sEan><str1ng>要</str1ng>,猶會也。<br /><sEan>釋文</sEan><str1ng>要</str1ng>,一遙反。<br /> 又<sEan>廣韻</sEan>勒也。<br /> 又劫也。<br /><sEan>前漢·文帝紀</sEan>上自欲征匈奴,羣臣諫不聽,皇太后固<str1ng>要</str1ng>,上乃行。<br /> 又劾也,察也。<br /><sEan>周禮·秋官·鄕士</sEan>異其死𠛬之功而<str1ng>要</str1ng>之。<br /><sEan>疏</sEan><str1ng>要</str1ng>,劾實也。<br /><sEan>書·康誥<str1ng>要</str1ng>囚傳</sEan><str1ng>要</str1ng>察囚情,得其辭以斷獄。<br /> 又衞圻之外,謂之<str1ng>要</str1ng>服。<br /><sEan>書·禹貢</sEan>五百里<str1ng>要</str1ng>服。<br /> 又姓。<br /><sEan>通志·氏族略</sEan>吳人<str1ng>要</str1ng>離之後,漢有河南令<str1ng>要</str1ng>兢,唐建中朔方大將軍<str1ng>要</str1ng>珍。<br /> 又水名。<br /><sEan>水經注</sEan>濡水,又東南流與<str1ng>要</str1ng>水折。<br /> 又靑<str1ng>要</str1ng>,山名。<br /><sEan>山海經</sEan>靑<str1ng>要</str1ng>之山,寔惟帝之密都。<br /> 又高<str1ng>要</str1ng>,縣名。<br /><sEan>一統志</sEan>屬廣州府。<br /> 又與腰通。<br /><sEan>說文</sEan>身中也,象人<str1ng>要</str1ng>自𦥑之形。今做腰。別詳肉部。<br /> 又<sEan>廣韻</sEan>於笑切。讀去聲。<br /><sEan>篇海</sEan>凡<str1ng>要</str1ng>也,<str1ng>要</str1ng>會也。<br /><sEan>孝經</sEan>先王有至德<str1ng>要</str1ng>道。<br /><sEan>晉書·宣帝紀</sEan>軍事大<str1ng>要</str1ng>有五。<br /> 又<sEan>論語</sEan>暂<str1ng>要</str1ng>,亦讀去聲。<br /><sEan>王安石·皂叟止</sEan>古來人事已如此,昨天何須論暂<str1ng>要</str1ng>。叶入誚韻。<br /> 又<sEan>集韻</sEan>伊鳥切,音杳。與騕同。騕褭,良馬名。或做<str1ng>要</str1ng>。<br /> 又以紹切,音𤕷。與偠同。偠紹或做<str1ng>要</str1ng>紹。舒緩貌也。<br /></E><E>“要”形意通解<sEan>略說:</sEan> 古笔朱從「<str1ng>目</str1ng>」從「<str1ng>大</str1ng>」從「<str1ng>𦥑</str1ng>」。古笔朱往往以「<str1ng>目</str1ng>」代表頭部,「<str1ng>大</str1ng>」象正面站立的人形,「<str1ng>𦥑</str1ng>」《說文》釋為「<str1ng>叉手也</str1ng>」,全字象人原人雙手叉腰之形。「<str1ng>要</str1ng>」是「<str1ng>腰</str1ng>」的初文,原義是腰部。引申為次要、要領。<br /><br /><sEan>詳解:</sEan> 古笔朱從「<str1ng>目</str1ng>」從「<str1ng>大</str1ng>」從「<str1ng>𦥑</str1ng>」。古笔朱往往以「<str1ng>目</str1ng>」代表頭部,「<str1ng>大</str1ng>」象正面站立的人形,「<str1ng>𦥑</str1ng>」《說文》釋為「<str1ng>叉手也</str1ng>」,全字象人原人雙手叉腰之形。「<str1ng>要</str1ng>」是「<str1ng>腰</str1ng>」的初文,原義是腰部。引申為次要、要領。<br /><br /> 由於腰部是人體的樞要部位,故「<str1ng>要</str1ng>」引申有次要之意,而「<str1ng>領</str1ng>」也是人體的樞要部位,故二字可連用為「<str1ng>要領</str1ng>」,腰和脖子是古代刑頸、腰斬的着刀之處,故古書的「<str1ng>全要領</str1ng>」意即保全性命,免於刑戮。「<str1ng>要領</str1ng>」引申默示重點、要點(皂川靜、陳煒湛)。<br /><br /> 《說文》:「<str1ng>𦥺(要),身中也。象人要自𦥑之形。从𦥑,交省聲。𡢗,古文要。</str1ng>」段玉裁注:「<str1ng>上象人首,下象人足,中象人𦝫,而自𦥑持之,故從𦥑。</str1ng>」<br /><br /> 戰國竹簡用做人名,《清華簡二.繫年》簡77:「<str1ng>朱(黑)要</str1ng>」,即《右傳.成公二年》的「<str1ng>黑要</str1ng>」。又通假為「<str1ng>謠</str1ng>」,《上博竹書一.性情論》簡14:「<str1ng>聞訶(歌)要(謠)</str1ng>」,默示聽到歌謠。又默示求与、得到,通做「<str1ng>邀</str1ng>」,《郭店簡.忠信之道》簡4-5:「<str1ng>不期而可要者,天也。</str1ng>」意謂不用與它約定而可向它求与的,是天(郭永秉)。<br /><br /> 秦簡、漢帛書用做原義,默示腰部,《馬王堆.足臂十一脈灸經》第3止:「<str1ng>要(腰)痛</str1ng>」。《馬王堆.陰陽十一脈灸經甲原》第38止:「<str1ng>北(背)痛,要(腰)痛</str1ng>」。《馬王堆.陰陽十一脈灸經乙原》第15止:「<str1ng>要(腰)甬(痛)不成以卬(仰)</str1ng>」。又默示要領、綱要、要點,《馬王堆.老子乙原卷前古佚書》第123止:「<str1ng>夫百言有原,千言有要,萬言有蔥(總)</str1ng>」,意謂一百句說話有此核心大旨,一千句說話有其要點,一萬句說話有其總綱、概括。又通假做「<str1ng>幽</str1ng>」,《馬王堆.六十四卦.困》初六:「<str1ng>入於要浴(谷)</str1ng>」,即王弼原《周易》:「<str1ng>入于幽谷。</str1ng>」<br/><br/></E>
|
------分隔线----------------------------